Tilburgs Woordenboekje

De Tilburgse taal is niet voor iedereen even begrijpelijk. Zelfs echte Kruiken en Kruikinnen hebben er soms moeite mee. De Carnavalsstichting Tilburg helpt de carnavalsvierder in Kruikenstad alvast wat op weg met dit Tilburgs Woordenbuukske.

ADJUDANT

Eerste assistent van de Prins

ALAAF

Carnavalsgroet

ALLÊENEG

Deelnemerscategorie voor eenlingen in d‟n Opstoet

AMSKÈTTING

Ketting die de Prins draagt

ASWOENSDAG

Woensdag na carnaval, waarop in de katholieke kerk het askruisje wordt uitgereikt en het „haringhappen‟ plaats vindt

BLÈRCONCOURS

Concours waarop een vakjury het beste lied kiest dat tijdens het betreffende carnavalsjaar overal gespeeld en gezongen dient te worden

BOELIEKROELIEFIST

Evenement op de dinsdag van carnaval, bestemd voor de doelgroep 12-16 jaar

BOLLE PLAOT

Sponsorattribuut, een uitbeelding van het jaarembleem in reliëf

BOUWHAL

Hal die de gemeente beschikbaar stelt om carnavalswagens te bouwen

BUUT

Presentatie van een deelnemer aan het leuterconcours (ook wel tonpraot genoemd)

CARNAVALSEMBLEEM

Carnavalesk embleem dat aan de hand van het jaarlijkse motto wordt gemaakt

CARNAVALSGROET

Groet die leden van de Raad van XI uitbrengen. Deze wordt uitgebracht door de rechterhand met de buitenzijde te brengen tegen de linkerslaap en vervolgens de arm te laten zwaaien naar rechtsboven

CARNAVALSKRANT

Speciale editie van lokale krant over het carnaval in Midden-Brabant. Deze komt tot stand in coöperatie met de CST en verschijnt op woensdag vóór carnaval

CARNAVALSMOTTO

Motto dat tijdens ‘Et Sebiet’ bekend gemaakt wordt en dat als teken geldt voor het volgende Carnaval

CARNAVALSSTICHTING TILBURG

Stichting die verantwoordelijk is voor de organisatie van het openbaar Carnaval

CHEF DU PAP

Lid van het gevolg van de Prins, dat zorgdraagt voor alle maaltijden

CLUB VAN 111

Groep mensen die jaarlijks de CST sponsort

COLLEGE VAN DUVELÈRS EN SCHROBBELÈRS

Leden van de commissies van de Carnavalsstichting Tilburg

DEZE KAANT VAN DE LIJN

De zuidkant van het spoor (verenigingen aon deze kaant of gene kaant vant spoor)

DOKMARDEURSATTRIBUUT

Aandenken bestemd voor dokmardeurs van de Carnavalsstichting Tilburg

DOKMARDEUR

Donateur van de Carnavalsstichting

DWÈÈLE

Tijdens de carnavalsdagen diverse kroegen langsgaan

DUVELÈR

Lid van het college van Duvelèrs en Schrobbelèrs, de leden van de Carnavalsstichting

ELF-ELF

Feest waarop de Prins van Kruikenstad en zijn gevolg gepresenteerd worden

ET BESTÈÙTE

Bijeenkomst waarop Onderscheiding Eerste Klas Versierd aan de leden van het College van Duvelèrs en Schrobbelèrs wordt uitgereikt door de Prins van Kruikenstad persoonlijk.

ET SEBIET

Carnavalsevenement op dinsdagavond met carnaval, waarop de sluiting van het Carnaval plaatsvindt: de sleutel wordt teruggegeven aan de burgemeester, het motto voor het volgende carnaval wordt bekendgemaakt en de Kruikenzeiker wordt van zijn sokkel gehaald.
Traditiegetrouw spelen de aanwezige orkesten “Sebiet dan is et mèèrege”.
Vanaf 0.00 u wordt in het openbaar geen carnavalsmuziek meer gespeeld.

GEENE KAANT VAN DE LIJN

De noordkant van het spoor

GROTSTEN BOUT

Attribuut dat wordt uitgereikt aan een persoon of instelling die op een lachwekkende manier in de publiciteit is geweest

GROTE TROEPEN

Deelnemerscategorie in de kènderstoet

GRUUPKE

Deelnemerscategorie in d‟n opstoet

HAANDESCHUDDE

Receptie van de Hoogheid met zijn gevolg op de zaterdag van Carnaval

HALF BILD

Aandenken nav de eerste prijs; het is de helft van een beeld dat als prijs is uitgereikt. Wordt op een plank bevestigd

HALFVASTEN

Het weekend halverwege Carnaval en Pasen

HERRINGHAPPE

Bijeenkomst op de woensdag na carnaval, waarbij wordt nagepraat en haring wordt gegeten, om het zoutgehalte in het lichaam weer op niveau te brengen

HOFFOTOGRAAF

Lid van het gevolg van de Prins, dat tijdens de Carnavalsevenementen foto‟s maakt

HOFKAPEL

Orkest dat de Hoogheid en zijn Gevolg muzikaal begeleidt

HOFSJEFEUR

Chauffeur die de bus bestuurt, waarmee de Prins en Gevolg zijn bezoeken aflegt

HOOGHEID

Persoon die tijdens carnavalsevenementen in Kruikenstad voorgaat; aanspreektitel voor de Prins van Kruikenstad

HÓÓGKÈÈR

Benaming voor een categorie uit d‟n opstoet, vroeger ‘grote wagens’ genoemd

INHAOL

Evenement op de zaterdag van carnaval, waarop de Hoogheid met zijn Gevolg op het station onthaald wordt en bij het stadhuis de stadssleutel van de burgemeester krijgt.
Op de Heuvel onthult de Hoogheid de Kruikenzeiker.

KAAIBAANDENFIST

Muziekevenement op de Korte Heuvel op de maandagmiddag van carnaval

KEEP

Cape, die de Hoogheid bij uitzonderlijke gebeurtenissen draagt

KÈNDERSTOET

Kinderoptocht door het centrum van Kruikenstad op de dinsdagmiddag van carnaval

KIEL

Tenue van de Carnavalsstichting Tilburg, te weten blauw boerenjasje.

KLÈÈN TROEPEN

Deelnemerscategorie in de kènderstoet

KLÈPKRAANT

Nieuwsbrief van de Carnavalsstichting; verschijnt digitaal

KLOCHT

Deelnemerscategorie in de opstoet

KNOPPERTS VAN TOEN

Oud-leden van de raad van Xl, alsmede oud-Prinsen en oud-bestuursleden Carnavalsstichting Tilburg.

KNOTSGROTE TROEPEN

Deelnemerscategorie in de kènderstoet

KROEGENDWÈÈLTOCHT

Rondgang langs de kroegen op de vrijdagavond voor carnaval

KRUIK

Naam voor een Tilburger tijdens carnaval

KRUIKEN

Voorloper van de Carnavalsstichting en destijds benaming voor de organisatie van het openbare carnaval

KRUIKENBIER

Speciaal bier dat in kruiken verkocht wordt, gebrouwen door de paters van de Koningshoeven

KRUIKENBRUILOFT

Evenement waarbij een lid van een carnavalsvereniging als bruid en een lid van een andere vereniging als bruidegom in de ‘onecht’ verbonden worden door de Hoogheid op de maandagmiddag van carnaval

KRUIKENCONCERT

Luchtig klassiek muziekevenement op de woensdagavond en donderdagavond voor carnaval

KRUIKENDRAGER

Persoon die van de Hoogheid de Kruikenonderscheiding in goud, zilver of brons heeft ontvangen

KRUIKENFIST

Feest voor mensen met een handicap

KRUIKENKROEG

Etablissement dat deze naam krijgt als sponsor van de Carnavalsstichting

KRUIKENKROEGBAOS

Uitbater van een Kruikenkroeg

KRUIKENVIERING

Carnavaleske Eucharistieviering op de maandagochtend van carnaval

KRUIKENMUNT

Betaaleenheid in de vorm van een munt en geldig tijdens de carnavalsdagen

KRUIKENONDERSCHAAJING

Onderscheiding in goud, zilver of brons, uitgereikt aan mensen die gedurende een lange periode een bijzondere betekenis hebben of hebben gehad voor Kruikenstad

KRUIKENPAOR

Bruid en bruidegom uit verenigingen die samen de kruikenbruiloft op maandag met carnaval organiseren

KRUIKENSTAD.NL

Site van Carnavalsstichting Tilburg

KRUIKENZEIKER 1)

Beeldje van een textielarbeider uit het ‘grijze’ verleden van Kruikenstad: Het is het symbool van de Carnavalsviering en wordt op de zaterdag van carnaval op d’n Heuvel door de Hoogheid onthuld

KRUIKENZEIKER 2)

Benaming voor een Tilburger tijdens de carnavalsdagen

KRUIKENZEIKERKES

Dropje dat als ‘n ‘lekker Tilburgs menneke’ door het stads- V.V.V. verkocht wordt

KRUIKIN

Benaming voor een Tilburgse vrouw tijdens de carnavalsdagen

KRUIKSKE

Voorloper van de Carnavalsstichting; aantal kindercarnavalsverenigingen waaruit later „de Kruiken‟ zijn ontstaan,

LÈÈFARTS

Arts die de gezondheid van de Hoogheid en zijn gevolg tijdens de carnavalsdagen in het oog houdt

LEUTERCONCOURS

Evenement waarop leuterèèrs de draak steken met allerlei Tilburgse situaties. De winnaar krijgt de titel “opperleuterèèr”

LEUTERE

Uitvoering van een ‘buut’ tijdens het leuterconcours

LEY D‟RAOD

Draaiboek van de Raad van XI

LID VAN DE RAAD VAN XI

Representant van de Carnavalsstichting, lid van het Gevolg van de Prins

LIJFWACHT

8 Personen die zorgen voor de bescherming van Prins en Gevolg en met name ervoor zorgen dat de hofkapel geen last heeft van drukte en gedrang tijdens de optredens

LÔOPORKEST

Deelnemerscategorie in de opstoet

MEEJ ZEN TWEEJE

Deelnemerscategorie in de opstoet

MINITROEPEN

Deelnemerscategorie in de kènderstoet

ONDERSCHAAJING EERSTE KLAS

Onderscheiding die de Hoogheid persoonlijk uitreikt aan mensen die iets betekend hebben voor het carnaval in Kruikenstad

ONDERSCHAAJING EERSTE KLAS VERSIERD

Onderscheiding die de Hoogheid persoonlijk uitreikt aan leden van het College van Duvelèrs en Schrobbelèrs

ONDERSCHAAJING TWIDDE KLAS

Onderscheiding die de Hoogheid persoonlijk uitreikt aan mensen die iets betekend hebben voor het carnaval in Kruikenstad

OPPER

benaming voor dé representant van het carnaval bij een vereniging

OPPERLEUTERÈÈR

Winnaar van het jaarlijkse Leuterconcours

OPSTOET

Optocht door het centrum van Kruikenstad op zondag tijdens carnaval, waarbij de deelnemers zich op ludieke wijze presenteren

OPWÈRMUURKE

Bijeenkomst vóór de aankomst van de Hoogheid met zijn gevolg op het station

ORANJEGRUUN

Symbolische kleuren van Kruikenstad

PLADÒLLIE

Samentrekking van ‘plaquette’ en ‘medaille‟; wordt als herinnering aan deelnemers aan een bepaald evenement uitgereikt

PRINS EN RAAD VAN XI

Voorgangers in het carnaval en representanten van de Carnavalsstichting

PRINS VAN KRUIKENSTAD

Voorganger in het Carnaval als representant van de Carnavalsstichting. Hij staat te allen tijde boven de partijen en houdt zich buiten elke discussie.

PRINSEBAL

Feest dat de Hoogheid van Kruikenstad aan alle carnavalsvierders aanbiedt

PRINSEBUS

Bus waarmee de Prins en Gevolg zich verplaatst

PRINSECOMMISSIE

‘Geheime’ commissie die jaarlijks een voordracht doet aan het bestuur van de stichting inzake de nieuwe Hoogheid van Kruikenstad

Prinseonderschaajing

Onderscheiding die de Hoogheid uitreikt

PRINSERESIDENTIE

Plaats van samenkomst van de Hoogheid en zijn Gevolg tijdens de Carnavalsdagen

PRINSESTAF

Een van de attributen van de Prins

PRINSEWAOGE

Grote wagen waarmee de Hoogheid en zijn Gevolg in de Opstoet op de zondag van carnaval door het centrum van Tilburg trekt

PROEFBLAOZE

Carnavalsevenement in het centrum van de stad, op zaterdag voorafgaand aan Carnaval, waarop tientallen orkesten zich presenteren

REPLIEKA

Nagemaakte eerste prijs die in het bezit blijft van een winnaar als deze drie x achter elkaar of vijf x in een periode van elf jaar de prijs gewonnen heeft.

ROKKOSTUUM

Officiële kleding (vol ornaat) van de Hoogheid en zijn Gevolg en van het Bestuur van de Carnavalsstichting.

SCHEUTIGE AFSCHIETER

Sponsor –uit het bedrijfsleven- van de Carnavalsstichting

SCHONSTE VURFRONT

Prijs voor de best versierde gevel

SCHROBBELÈR 1)

Lid van het College van Duvelèrs en Schrobbelèrs, de leden van de Carnavalstichting Tilburg. De naam is ontleend aan de textielindustrie: een schrobbelaar zorgt ervoor dat van de gewassen en geverfde wol garen gesponnen wordt

SCHROBBELÈR 2)

Schrobbelèr is een Brabantse kruidenlikeur gebaseerd op 43 kruiden en een alcoholpercentage van 21,5%. De naam van dit hartverwarmend product is ontstaan uit het feit dat dit drankje is ontwikkeld in de huisbar van Jan Wassing, genaamd ‘Bij den Schrobbelèr’; Jan was een van grondleggers van het Tilburgs carnaval

SEBIET DAN IS ET MÈÈREGE

Titel van het lied dat tijdens „et sebiet‟ gespeeld wordt terwijl de Kruikenzeiker van de sokkel gehaald wordt

SINTELBOEK

Boek dat door de voorzitter van de prinsecommissie bijgehouden wordt en waarin notities staan over (toekomstig) geschikte kandidaten als Prins van Kruikenstad

SOKKEL

Plaats waarop de Kruikenzeiker gezet wordt

STADSEMBLEEM

Stadsembleem dat gemaakt wordt naar aanleiding van het jaarlijkse motto

STADSSLEUTEL

Sleutel die de Prins van de burgemeester krijgt overhandigd op het bordes van het stadhuis als symbool voor de overdracht van het „bestuur‟van de stad

STEEK

Hoofddeksel van Prins en Raad van XI

STÓÓTKÈÈR

Deelnemerscategorie in de opstoet

STREUP

Deelnemerscategorie in de opstoet

STUUPERWAOGEN

Deelnemerscategorie in de opstoet

TILBURGS VOLKSLIED

Lied dat traditiegetrouw bij het begin van elk carnavalsevenement gezongen wordt,
Muziek: F.M. Euprasius Huygens Tekst 1e en 2e couplet: P. Heerkens svd Tekst 3e couplet: Jos Biesen

TONPRAOT

Presentatie van een deelnemer aan het leuterconcours (ook wel “buut” genoemd)

VASTENAOVEND

Dinsdagavond van carnaval, de avond waarop de katholieke kerk het begin van de periode voor Pasen (40 dagen vasten) inluidt met oliebollen, appelflappen en ander lekkernijen

VOL ORNAAT

Kleding voor Prins en Raad van XI: rokvest, wit strikje, witte handschoenen, zwarte sokken, zwarte schoenen, voor buitenactiviteiten een witte shawl, dokmardeursattribuut van betreffende jaar, stadsembleem. De Prins draagt de Prinsesteek en zijn ambtsketen, de adjudant een steek met bontgarnering en het embleem „Adjudant‟. Een lid van de Raad van XI draagt een gewone steek en het embleem „Een van de Elf‟.

WAOGESLOUWE

Evenement voor carnaval waarbij het Tilburgse publiek in aanbouw zijnde wagens in de bouwhal kan bewonderen.

WORST VAN CLARA

Worst die de Hoogheid naar de zustersorde van de Clarissen brengt ter verkrijging van mooi weer tijdens de carnavalsdagen

ZELDZAAMSTE ZOT

Tot 2003: prijswinnaar op het Prinsebal voor de meest ludieke uitdossing

ZOTSTE KLUTJE

Deelnemerscategorie in de kènderstoet